Vijf vragen aan: Froukje Rienks van het NIOO-KNAW

In de rubriek ‘Vijf vragen aan…’ spreken we SummerLabb-partners en vragen we ze naar hun werkzaamheden en persoonlijke drive. Vandaag: vijf vragen aan Froukje Rienks van het NIOO-KNAW. Fun fact: het NIOO-KNAW is al partner van SummerLabb sinds de allereerste editie in 2010, Llowlab (voorganger SummerLabb) op het Lowlands Festival.

Froukje, we zijn benieuwd…
“Bij het NIOO, voluit het Nederlands Instituut voor Ecologie, onderzoeken we hoe de natuur werkt. Ook kijken we naar de verschillende relaties in de natuur, van dat wat leeft en wat niet leeft in de omgeving. Die kennis van de natuur gebruiken we om te leren en toe te passen, en om beschikbaar te maken voor de hele maatschappij. Ons onderzoek is breed. Van giftige blauwalgen tot het herstellen van meren en van bodemschimmels tot trekvogels. Daarbij leren we ook veel over de persoonlijkheid van dieren, denk aan het effect daarvan op partnerkeuze, overlevingskansen of het voortplantingssucces. Je begrijpt het: ons onderzoek gaat over planten, dieren, micro-organismen. Op het land, maar ook in het water. En in het buitenland. Zo doen we onderzoek op Spitsbergen, in Noord-Rusland en Hongarije. Ook kijken we naar exoten (red: exoten zijn soorten dieren, planten en micro-organismen die door toedoen van de mens in een nieuw leefgebied terecht zijn gekomen). Het verhaal van de exoten hebben we ook verteld op de Wereldhavendagen Rotterdam. En dan hebben we ons bijzondere gebouw nog: helemaal in het teken van de ecologie. Als ecologen wilden we dit natuurlijk zo goed mogelijk aanpakken: als voorbeeldlocatie, een proeftuin voor duurzaam bouwen. Zo hebben we hergebruikte materialen gebruikt, sluiten we zoveel mogelijk kringlopen van water en voedingsstoffen (circulair!) en is het cradle-to-cradle concept toegepast. Biodiversiteit speelt daarbij ook een belangrijke rol, om de natuur te stimuleren. We hebben bijvoorbeeld een

Foto: NIOO-KNAW

bijenhotel, een voedselbos en een experimenteel groen dak. Energie gebruiken van de zon is een belangrijke les van de natuur. Zo hebben we, naast gewone zonnepanelen, ook panelen die warm water maken. Dat slaan we ’s zomers op in de bodem en gebruiken we nu om het pand te verwarmen. In de winter maken we koud water met een koeltoren, wat we vervolgens opslaan. Zo kunnen we het pand in de zomer koelen.”

Eén van jullie onderzoeken is het bodemdierenonderzoek, die resultaten zijn onlangs uitgekomen.
“De resultaten van de vierde editie van de Bodemdierendagen hebben we inderdaad een week of twee geleden bekend gemaakt. We zijn dit citizen science onderzoek in 2015 begonnen, dat was het Internationale Jaar van de Bodem. Tijdens het onderzoek kijken we samen met honderden vrijwilligers uit heel Nederland naar het voorkomen van bodemdieren in dorpen en steden. Het is van belang dat we op deze manier aandacht vragen voor dat onmisbare bodemleven. Een goed en gezond bodemleven houdt niet alleen de grond gezond. Je kunt daardoor ook voedsel kweken en water zuiveren. En denk alleen al aan de herfstbladeren: die verdwijnen niet zomaar. Dat werk wordt opgeknapt door de bodemdieren, het wordt omgezet naar voedsel voor planten voor het komende jaar. De droogte heeft veel effect gehad, je ziet dat er minder naaktslakken zijn, maar wel meer mieren. Bepaalde soorten zijn alweer aan het herstellen, vooral in de tuinen die genoeg groen hebben. In 2017 was het heel nat, dat zagen we toen ook terug in het onderzoek. We waren heel benieuwd naar de resultaten van dit jaar na zo’n extreme zomer. Al hadden we wel een vermoeden. Naaktslakken blijken dus het gevoeligst, maar die hebben ook een rol in het ecosysteem van de bodem. Als we nog een aantal van dit soort droge zomers krijgen, verandert de balans.”

Wat vind jij het leukste onderdeel van jouw werk?
“Om mensen enthousiast te maken, het is zo leuk om kennis te delen. Kennis die wij samen met de onderzoekers verzamelen over de natuur én het nut van de natuur. Hoe we er als mensen van kunnen leren en hoe we het kunnen gebruiken. Het is ook belangrijk om die kennis te delen, met name als je kijkt naar natuurbehoud, klimaatverandering en een duurzamere economie. Veel wijze lessen, van kringlooplandbouw tot circulaire economie, komen uit de natuur. Dat is belangrijk om uit te dragen, en ook erg leuk. Het gaat niet alleen om het delen van de droge informatie. Het gaat er juist om het te laten zien en voelen, op een originele manier.”

Het NIOO-KNAW is al sinds de start van SummerLabb partner. Jullie hebben een heleboel festivals en evenementen meegemaakt en met tal van mensen gesproken. Welke ervaring zal altijd blijven hangen?
“Ik weet niet of het mee mag tellen, het is er eentje uit de oertijd toen we nog op Lowlands stonden. In 2012 volgens mij. We stonden daar bij 38 graden, veel te warm natuurlijk. Ik dacht eerst ‘heeft het wel zin om hier te staan’, maar wat bleek: het had heel veel zin. Want zelfs toen we in die hitte op het LlowLab-eiland stonden hadden we waardevolle gesprekken over wetenschap en duurzaamheid. Dat was wel het moment dat ik dacht: het werkt, zelfs met 38 graden terwijl je peentjes zweet. Het publiek komt zelf met vragen: je draait dus niet alleen maar een standaard verhaaltje af en weg zijn ze weer. Ditzelfde zagen we met ons onderwerp Poep is Goud, over afvalwater. Ineens wil het publiek alles weten over het onderwerp en wat ze zélf kunnen doen. Afgelopen zomer, tijdens de Wereldhavendagen, zijn we met het Rotterdamse publiek in gesprek gegaan. We hebben ze naast de exotengame ook zoekkaarten meegegeven voor het bodemdierenonderzoek. Wat bleek: van de ruim 850 mensen die hebben meegedaan aan het onderzoek kwamen er opvallend veel uit Rotterdam en omgeving. Het leuke is dat je tijdens evenementen en festivals de meest bijzondere gesprekken voert, zo’n aparte plek biedt op de een of andere manier de ruimte en tijd voor een goed gesprek.”

Wat is jouw persoonlijke drive?
“Dat is toch weer dat delen van kennis en laten zien hoe de natuur in elkaar zit, en wat wij daar van kunnen leren. Mensen de positieve kant laten ontdekken, ook al is het een lastig of moeilijk onderwerp. Ecologie is een onmisbare wetenschap, vooral in deze eeuw waarbij we dingen slimmer moeten aanpakken en waarin economie en ecologie samen gaan werken.”

Bekijk hieronder het ‘Poep is Goud-filmpje’ van het NIOO-KNAW op SummerLabb, tijdens Indian Summer Festival 2013.